لینک های کاربردی

خدمات گروه

راهنمای جامع نگارش فسخ قرارداد نویسی

نویسنده
تاریخ انتشار ۲۳ دی ماه ۱۴۰۲
زمان مطالعه 9 دقیقه

قراردادها یکی از عوامل اساسی در تعهدات حقوقی و تجاری هستند، اما در موارد مختلف ممکن است نیاز به فسخ یک قرارداد پیش بیاید. فسخ، به معنای لغو یا ابطال یک تعهد حقوقی است و ممکن است به دلایل متنوعی از جمله عدم اجرای تعهدات یا تغییر شرایط صورت گیرد. حق فسخ در قرارداد یکی از  راه‌های رفع ضرر در قراردادها  است که در بسیاری از قرارداد‌ها قابل مشاهده است و وکیل تنظیم قرارداد همیشه به این مورد توجه بسیاری می‌کند. در این مقاله، نگارش فسخ در قرارداد نویسی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

اهمیت حق فسخ

حق فسخ در قراردادها به طرفین امکان می‌دهد تا در مواقعی که شرایط غیرمنتظره پیش بیاید، تعهدات خود را انجام ندهد. این امکان باعث انعطاف‌پذیری در تجارت می‌شود و از شرکت‌ها در مواجهه با شرایط پیش‌بینی نشده  حفاظت می‌کند.

انواع حق فسخ

حق فسخ به دو نوع تقسیم می‌شود که یک نوع آن از پیش توسط قانون تعیین شده و نوع دیگر توسط طرفین تعیین می‌شود در زیر توضیح مختصری از آنها آورده شده است:

  • حق فسخ قانونی

حق فسخ قانونی به حقی اطلاق می‌شود که مستقیماً توسط قوانین یا مقررات حقوقی مشخص می‌شود. در این حالت، فرد متضرر از شرایط خاص قانونی بهره‌مند می‌شود که به او اجازه می‌دهد قرارداد را بر اساس این شرایط لغو کند. به عبارت دیگر، حق فسخ قانونی بر اساس قوانین و مقررات علیه فسخ معین شده و به صورت خودکار فعال می‌شود. به عنوان مثال، در بسیاری از حقوق مصرف‌کننده، افراد حق فسخ قانونی در مواقعی مثل خرید کالاها با عیوب را دارند.

  • حق فسخ قراردادی

حق فسخ قراردادی به حقی اشاره دارد که در خود متن قرارداد تعیین شده است و به افراد اجازه می‌دهد قرارداد را بر اساس شرایط خاصی که در آن تعیین شده لغو کنند. این نوع حق فسخ به توافق طرفین در قرارداد وابسته است و تنها در صورتی اعمال می‌شود که شرایط معینی به وقوع بپیوندد. به عنوان مثال، در قراردادهای خرید و فروش، ممکن است برخی از طرفین حق فسخ در مواقع خاصی مانند عدم ارائه به موقع کالاها را داشته باشند.

هر دو نوع حق فسخ نقش مهمی در تدوین قراردادها دارند و افراد باید با دقت به شرایط مربوطه در قراردادها توجه کنند تا در مواقع لزوم به بهترین شکل از این حقوق استفاده کنند.

اهمیت و فایده حق فسخ در قراردادها

حق فسخ در قراردادها به شخص اجازه می‌دهد تا در شرایط خاص، قرارداد را لغو یا فسخ کند. این حق می‌تواند به دو صورت قانونی و یا قراردادی باشد. از اهمیت حق فسخ می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • رفع ضرر: در صورتی که یکی از طرفین قرارداد نتواند تعهدات خود را انجام دهد، حق فسخ به طرف دیگر امکان لغو قرارداد و جلوگیری از آسیب جدی به او را می‌دهد.
  • انعطاف‌پذیری: حق فسخ به طرفین امکان انعطاف در مواقع خاص را می‌دهد و اجازه می‌دهد تا در شرایط غیرمنتظره قرارداد را تغییر دهند یا لغو کنند.
  • پیشگیری از مشکلات حقوقی: با داشتن حق فسخ در قرارداد، احتمال ورود به مشکلات حقوقی و دعاوی را کاهش می‌دهد، زیرا طرفین از ابتدا مراحل لغو قرارداد را در نظر گرفته‌‌اند.

بیشترین اهمیتی که حق فسخ دارد پیشگیری از به وجود آمدن دعاوی در دادگاه‌ها است چه بسا با ذکر نکردن یک مورد از حق فسخ شما باید راهی دادگستری شوید و سال‌ها بدوید و هزینه گزافی را پرداخت کنید.

فسخ به دلایل قانونی در حقوق مدنی

حق فسخ یا خیار فسخ، حقی است که به طرفین یک عقد یا یکی از آنها اختیار فسخ عقد را می‌دهد. این حق ممکن است به دلایل قانونی و مشخص در قوانین حقوقی موجود باشد. در ادامه، به برخی از دلایل قانونی برای فسخ قراردادها اشاره خواهیم کرد:

  • خیار مجلس:

تا زمانی که طرفین عقد از مجلس خارج نشده‌اند و معامله قطعیت نیافته است، هر یک از طرفین حق پشیمانی، انحلال و فسخ معامله را دارند. این حق به خیار مجلس معروف است.

  • خیار حیوان:

در صورتی که معامله شامل حیوان زنده باشد، خریدار تا 3 روز بعد از معامله حق فسخ معامله را دارد. این حق فسخ فقط برای خریدار قابل استفاده است.

  • خیار شرط:

در قراردادهای بیع، ممکن است شرطی درج شود که به یکی از طرفین یا حتی یک شخص ثالث، اختیار فسخ معامله را بدهد. این شرط به خیار شرط یا حق فسخ شرط معروف است.

  • خیار تأخیر ثمن:

اگر معامله شامل مبیع (کالا یا خدمات) باشد و زمان تحویل معین نشده باشد، اگر سه روز از تاریخ معامله گذشته و هیچ یک از طرفین تعهدات خود را اجرا نکردند، فروشنده مختار است معامله را فسخ کند.

  • خیار رویت و تخلف وصف:

اگر کسی مالی را ندیده و فقط از طریق وصف آن را خریداری کند و بعد از دیدن آن مال دارای اوصاف گفته شده نباشد، اختیار فسخ معامله را پیدا کند.

  • خیار غبن:

اگر یکی از متعاملین در معامله غبن فاحش داشته باشد (تعادل غبن به معنای به هم خوردن تعادل ارزش عوضین به نحو فاحش)، مختار می‌شود که معامله را فسخ کند.

  • خیار عیب:

اگر بعد از معامله ثابت شود که مبیع معیوب بوده، مشتری حق دارد معامله را فسخ کند یا ارش (تفاوت قیمت معیوب و صحیح) را دریافت کند.

  • خیار تدلیس:

اگر فروشنده تدلیس (فریب) نماید، مشتری حق فسخ بیع را دارد و همچنین فروشنده نیز نسبت به ثمن شخصی در صورت تدلیس مشتری حق دارد.

  • خیار تخلف شرط:

اگر شرطی در قرارداد وجود داشته باشد و بعداً ثابت شود که از آن تخلف شده، مشروط حق فسخ قرارداد را دارد.

  • خیار تبعض صفقه:

خیار تبعض صفقه وقتی حاصل می‌شود که عقد بیع نسبت به بعض مبیع به جهتی از جهات باطل باشد. در این صورت مشتری حق خواهد داشت بیع را فسخ نماید یا به نسبت قسمتی که بیع واقع شده است قبول کند و نسبت به قسمتی که بیع باطل بوده است ثمن را استرداد کند.

این توضیحات تنها یک بخش از حقوق مربوط به فسخ به دلایل قانونی در حقوق مدنی را پوشش داده‌اند، و در موارد مختلف دیگر نیز این حق ممکن است بر اساس قوانین و مقررات مختلف تعیین شود.

فسخ به دلیل اعمال حق فسخ مندرج در قرارداد

  • خیار شرط یا خیار فسخ:

خیار شرط یک شرط است که در قالب شرط ضمن عقد برای طرفین ایجاد می‌شود. طرفین با توافق در قرارداد بیان می‌کنند که در مدت معین، یکی از طرفین یا حتی یک شخص ثالث، حق فسخ عقد را دارد. این خیار ناشی از اراده طرفین است و حق فسخ را برای آنها در مدت مشخص پیش‌بینی می‌کند.

  • بیع شرط یا معامله با حق استرداد:

در بیع شرط، شرط درج شده است که اگر فروشنده در مدت معین تمام یا قسمتی از ثمن را به خریدار بازگرداند، حق دارد به طور کلی یا به اندازه ثمن پس داده شده، معامله را فسخ کند. این حق به فروشنده اختصاص دارد و مشروط به بازگرداندن ثمن است. این موضوع در ماده 458 به بعد قانون مدنی تنظیم شده است.

تفاوت اصلی بین بیع شرط و خیار شرط در این است که در بیع شرط، اختیار فسخ فقط برای فروشنده است و مشروط به پرداخت ثمن وابسته است، در حالی که در خیار شرط، حق فسخ می‌تواند برای هر دو طرف باشد و اعمال آن به رد ثمن وابسته نیست. بعد از اعمال خیار شرط، هر دو طرف حق دارند ثمن را مطالبه کنند. در بیع شرط، انجام دو عمل (پرداخت ثمن و اعمال خیار) باید هم‌زمان باشد.

مراحل فسخ قرارداد در نگارش فسخ قرارداد

مراحل اجرای فسخ قرارداد ممکن است بسته به شرایط خاص هر قرارداد و قوانین مربوطه متفاوت باشد. اما در کل، مراحل اجرای فسخ قرارداد عبارت‌اند از:

  1. اعلام حق فسخ:

طرفی که قصد فسخ دارد باید به طرف مقابل خود اعلام کند که حق فسخ قرارداد را در نظر دارد. این اعلام می‌تواند به صورت کتبی (به وسیله نامه یا ایمیل) یا شفاف به طرف مقابل انجام شود.

  1. ارائه دلایل:

افراد موظف هستند دلایل و اسناد مرتبط با حق فسخ خود را ارائه دهند. این اقدام می‌تواند به توضیح دلایل قانونی یا قراردادی برای فسخ کمک کند.

  1. مذاکرات:

ممکن است مراحل مذاکره برای یافتن راه‌حل یا توافق میان طرفین را شامل شود. در برخی موارد، ممکن است تغییرات در شروط قرارداد، تعهدات مالی جبرانی یا توافق‌نامه‌های جدید به منظور حل اختلاف ارائه شود.

  1. اعلام فسخ به شکل رسمی:

اگر مذاکرات به نتیجه نرسد یا اگر طرفین به توافق نرسند، فسخ قرارداد به صورت رسمی اعلام می‌شود که این مورد می‌تواند توسط ارسال یک اظهارنامه به شکل رسمی یا تنظیم یک سند رسمی باشد.

اگر طرفین نتوانند به توافق برسند یا یکی از طرفین حق فسخ را انکار کند، ممکن است مسئله به دادگاه مراجعه کند. در دادگاه، اثبات حق فسخ و تصمیم به مسائل اختلافی انجام می‌شود. در تمامی مراحل، مشاوره حقوقی می‌تواند برای طرفین مفید باشد تا اطمینان حاصل شود که تمام موارد قانونی و قراردادی مورد رعایت قرار گرفته‌اند و حقوق هر طرف به درستی حفظ شده است.

آثار فسخ قرارداد

آثار فسخ قرارداد در مقایسه با ابطال، در زمان اعمال حق فسخ و انحلال قرارداد و پس از آن بروز می‌کند. این آثار در دوره حیات عقد، از زمان تشکیل قرارداد تا زمان اعمال حق فسخ تأثیری ندارد.

لازم به ذکر است که برای بروز آثار فسخ، اعمال حق فسخ باید به شکل بیرونی و قابل مشاهده اعلام شود. در صورتی که یکی از طرفین اعلام حق فسخ نماید و دیگری این اعلام را تمکین نکند، طرف اعلام‌کننده می‌تواند از طریق دادخواست به دادگاه مراجعه کرده و از طریق اجرای احکام به آثار و نتایج ناشی از فسخ دست پیدا کند.

تا زمانی که حق فسخ اعمال نشده و یکی از طرفین اعلام تمکین نموده باشد، آثار عقد همچنان قائل و قابل اعمال است. به‌عنوان نکته، اعمال حق فسخ باید از طریق دادخواست و اجرای احکام به دست آید تا آثار و نتایج ناشی از فسخ مورد اجرا قرار گیرد.

سخن آخر

حق فسخ به عنوان یک اصل اساسی در حقوق مدنی و تجاری اهمیت زیادی دارد. این حق به افراد قابلیت می‌دهد تا در صورت بروز شرایط خاص، قرارداد را لغو یا فسخ کنند. این حق به دو دسته حق فسخ قانونی و حق فسخ قراردادی تقسیم می‌شود. استفاده از حق فسخ در قراردادهای اجاره، خرید و فروش، خدمات، پروژه‌های ساختمانی و دیگر نوع قراردادها بسیار متداول است. به عنوان مثال، در قراردادهای اجاره مسکن، اگر یکی از طرفین شرایط معینی را نقض کند، طرف دیگر ممکن است حق فسخ را اعمال کند. همچنین، در قراردادهای خرید و فروش، اگر یکی از طرفین تعهدات خود را انجام ندهد، طرف دیگر ممکن است از حق فسخ استفاده کند.

با توجه به اهمیت حق فسخ در قراردادها، افراد باید شرایط قراردادها را دقیقاً بررسی کرده و در صورت نیاز، به مشاور حقوقی مراجعه کنند تا از این حق به درستی استفاده کنند و حقوق و تعهدات خود را حفظ کنند.

اشتراک گذاری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *