لینک های کاربردی

خدمات گروه

آشنایی با شرایط فورس‌ماژور در قرارداد

نویسنده
تاریخ انتشار ۲۲ آذر ماه ۱۴۰۲
زمان مطالعه 4 دقیقه

گاهی اوقات شرایطی در روند اجرای قرارداد پیش می‌آید و تبعات و خساراتی نیز ممکن است به دنبال داشته باشد. بر اساس  شرایط فورس‌ماژور که در یکی از بندهای قرارداد به آن استناد می‌شود، در صورت وقوع اتفاقات غیرمنتظره بار مسئولیت به عهده طرفین نخواهد بود. برای آشنایی بیشتر با بند فورس ماژور در قراردادها این نوشتار را بخوانید.

شرایط فورس‌ماژور یا قوه قهریه چیست؟

فورس ماژور یک واژه فرانسوی و به معنای “قدرت برتر” است واولین بار هم از این واژه در قوانین فرانسه استفاده شد. این قدرت برتر در زبان فارسی به قوه قهریه یا قوه قاهره ترجمه می‌شود. و از قانون مدنی فرانسه به قوانین مدنی ایران راه پیدا کرده است.

در ماده 227 و ماده 229 قانون مدنی ایران در مورد شرایط فورس ماژور توضیح داده شده است که به بیان ساده می‌توانیم فورس ماژور یا قوه قهریه را به این شکل شرح دهیم:

شرایط فورس‌ ماژور به شرایطی اطلاق می‌شود که اتفاقات غیرمترقبه‌ی  طبیعی از جمله سیل، زلزله یا شرایطی مانند پاندمی کرونا مانع از انجام تعهدات و وظایف مذکور در قرارداد شود.

به بیانی دیگر هر اتفاقی که انسان‌ها در وقوع آن نقش ندارند، مسئولیتی نیز در قبال آن نخواهند داشت. مانند وقوع جنگ، فعالیت‌های تروریستی، اختلافات کاری، یا قطع یا از کار افتادن برق یا سیستم‌های ارتباطی که دو مورد آخر باید اثبات شود که غیرقابل پیشگیری و پیش‌بینی بوده است.

البته نکته مهم و قابل توجه در این موضوع امکان پیش‌گیری یا قابل پیش‌بینی بودن این شرایط است. به عنوان مثال اگر پیمانکار ساختمانی می‌داند که در حال ساخت و ساز در منطقه‌ای زلزله خیز است میبایست نکات ایمنی مرتبط با زلزله را تا حد امکان پیش‌بینی کند و اگر اثبات شود که خسارات قابل پیشگیری بوده، تمامی تبعات به عهده طرف پیمانکار خواهد بود.

بنابراین سه شرط اصلی تحقق شرایط فورس‌ماژور عبارتند از:

  • غیر قابل اجتناب بودن
  • غیر قابل پیش‌بینی بودن
  • خارج بودن از اراده و مسئولیت‌های طرفین

بنابراین هر حادثه یا شرایط خاصی که این سه شرط را نداشته باشد ذیل بند فورس ماژور قرار نمی‌گیرد. در واقع حادثه باید کاملا غیرقابل پیش‌بینی، ناگهانی و غیرقابل پیش‌گیری  باشد تا فورس ماژور محسوب شود.

نکته: گاهی اوقات شرایط قوه قهریه به علت وجود مانع‌هایی از طرف دولت، قانون یا حکم قضایی ایجاد می‌شود.

بند فورس ماژور در قرارداد و نکات مهم آن

شرایط اجتناب ناپذیری که مسئولیت را از متعهد و متعهد له در قرارداد سلب می‌کند، در بند فورس ماژور قرارداد ذکر می‌شود. بنابراین، مسئولیت‌های طرفین بر اساس قرارداد تعیین خواهد شد.

 

بروز شرایط فورس‌ماژور واجد آثاری در قرارداد است از جمله:

  • انحلال قرارداد و سقوط تعهدات طرفین: اگر قوه قهریه مانع اجرای مفاد قرارداد شود، تعهدات از طرف متعهد ساقط و قرارداد منحل می‌شود. بنابراین حوادث غیرمنتظره‌ای که شرط فورس ماژور را دارند سبب معافیت متعهد از اجرای مسئولیت می‌شود وطرف متعهدله نمی‌تواند ادعای خسارت داشته باشد.
  • تعلیق قرارداد: شرایطی که حائز شروط فورس ماژور است مانند آن چیزی که در چند سال اخیر به دلیل همه‌گیری ویروس کرونا در جهان اتفاق افتاد، ممکن است اجرای کل قرارداد یا بخشی از آن را تعلیق کند یا به تعویق بیاندازد.

نکته:

اگرچه توصیه می‌شود بند شرایط فورس ماژور در متن قرارداد آورده شود. اما فورس ماژور یا قوه قهریه یا به بیانی روشن‌تر حوادث غیرمنتظره طبیعی و خارج از اراده انسان جزو موارد بدیهی در قرارداد به شمار می‌آید. اگر چنین اتفاقی رخ دهد، طرفین قرارداد می‌توانند به آن استناد کنند حتی اگر در متن قرارداد بند مستقلی به آن اختصاص داده نشده باشد.

کلام آخر

شرایط فورس‌ماژور یا بند فورس ماژور و قوه قهریه به ویژه برای قراردادهایی با زمانبندی طولانی بسیار مهم است، زیرا احتمال بروز حوادث طبیعی و غیرمترقبه بیشتر است و خسارات وارده را نیز افزایش می‌دهد. اگرچه این شرایط جزو بدیهیات و ضمائم هر قراردادی است، اما توصیه می‌کنیم با مشورت و نظر کارشناسان حقوقی این شرایط را در قرارداد ذکر کنید.

اشتراک گذاری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *